Bij gebrek aan veiligheid ontstaat stress. Dat heeft zijn weerslag op hoe je communiceert en je sociale gedrag. Iedereen herkent wel de misverstanden in de communicatie:

  • “Ja maar, dat had ik toch gezegd de vorige keer?”
  • “Het is blijkbaar echt helemaal anders overgekomen dan ik heb bedoeld.”

Dit stukje gaat NIET over communicatie en hoe je dat beter moet doen. Het gaat WEL over een begrip voor onze biologische reacties op onveilige en bedreigende situaties.

Schema van stress en veiligheid

Ken je dit schema al? Het geeft de 3 biologische niveaus van stress aan bij het meemaken een (spannende) situatie. Het legt uit waarom je er niets aan kan doen dat je soms alleen het slechte om je heen ziet, vergeetachtig bent of ‘er niet bij bent met je hoofd’.  Hopelijk geeft dit schema jou aanleiding om milder te zijn voor jezelf. Daar kom je verder mee dan jezelf op de kop te geven voor je eigen biologische reactie.

3 fasen van stress en veiligheid

3 fasen van stress en veiligheid

Nummer 1 in het schema: het stressniveau dat iemand fysiek en psychologisch heeft.

Nummer 2 in het schema: Tijd-as

De fasen van stress en veiligheid: ik kan…, ik moet…, ik kan niet…

Nummer 3 in het schema:  Veilige zone “Ik kan…”

Van de onderkant tot aan de eerste horizontale lijn is de veilige zone. Dat betekent wel activatie afwisselen met rust. Deze fase kun je samenvatten met dat de persoon een gevoel heeft en houding van “Ik kan….”.

In deze fase:

  • is er een balans tussen actiever worden en weer kalmer, waken en slapen, bijvoorbeeld je gaat naar je werk, communiceert met klanten en collega’s en aan het eind van de dag ga je naar huis om te rusten. Of: boodschappen doen en opeten en vervolgens rusten en verteren.
  • heeft de persoon vertrouwen in zijn eigen handelen en waarneming
  • ziet de persoon de buitenwereld als voldoende veilig
  • kan de persoon de situatie waar hij in zit overzien
  • kan iemand afgewogen handelen en in contact zijn
  • voelt zich vrij om zich uit te drukken en heeft ruimte over om te luisteren naar anderen
  • loopt communicatie met anderen soepel
  • kunnen misverstanden worden benoemd en opgelost als gevolg van bovenstaande.
  • de ‘kalmte, communicatie-& denkstand’ in onze hersenen staat aan en we kunnen verstandig nadenken.

Een voorbeeld van goede communicatie in contact hoeft niet geruisloos te zijn, bijvoorbeeld je legt je nieuwe collega iets uit over hoe een programma werkt waar jullie mee werken.

De nieuwe collega fronst, onderbreekt je en stelt een vraag: “He hoe bedoel je dat? ik snap niet hoe dat samengaat met wat je hiervoor zei.” Dan voel je mogelijk wat alerter, je voelt je actiever en je vertelt hoe het opgevat moet worden. Als jij ziet dat je college de uitleg accepteert en oppakt dan keert de rust weer terug naar het niveau van daarvoor. De sfeer blijft op die manier ontspannen en de mensen ook. Ze handelen vanuit vertrouwen in zichzelf, dus vanuit een houding van “ik kan…(mezelf verduidelijken, mijn ruimte krijgen, de ander om uitleg vragen enzovoorts)”

Nummer 4 in het schema: Vechten of vluchten: Onveiligheid: “Ik moet….”

Het stuk in het midden is de zone van het vluchten en het vechten. Er wordt dan fysiologisch ‘een tandje bij gezet’. Aansluitend op het vorige voorbeeld is als jij je collega probeert uit te leggen hoe je iets bedoelt, maar je collega pakt je uitleg niet op. Begrijpt het niet en blijft erop doorgaan, of gaat mopperen dat je het verkeerd uitlegt. Als jouw hersenen dit onbewust inschatten als een vervelende en vooral onveilige situatie, dan loopt bij jou de stress op.

Je kan:

  • frustratie ervaren, je voelt je misschien tekortschieten in de communicatie en wil je steeds meer verduidelijken.
  • je blik vernauwt zich, je focust op ‘het gevaar’: de collega, je ziet de rest van je omgeving niet meer.
  • gedachten kunnen door je hoofd flitsen als: “hoe overtuig ik die ander van mijn gelijk?”, “hoe kom ik hier weg?”,  “waarom luistert die etter niet?” of “Hoe kom ik onder die woordenstroom van de ander uit?”
  • De beide mensen staand in een stand van  “ik moet….(hier wegwezen, de ander overtuigen, …)”
  • Er komen verschillen fysiologisch reacties als verhoogde hartslag, activatie van je spieren, die je dan weer probeert in te dammen.
  • Er komen emoties als boosheid, frustratie, paniek naar voren, chaos neemt toe Te zien ook aan alle nonverbale communicatie, of je deze nu probeert in te houden of niet.
  • en er komt een krampachtige houding in er komt een tunnelvisie en het overzicht over de situatie is weg.
  • De ‘kalmte, communicatie-& denkstand’ in onze hersenen is afgesloten en het vecht/ vlucht gedeelte van het ‘reptielenbrein’ krijgt de overhand.

Terugkomen in de ontspannen veilige stand:

  • is mogelijk kan als er een uitkomst is uit de vecht of vlucht situatie.
  • Je kunt herstellen
  • je lichaam reageert met ontspannen, je kunt huilen, tranen loslaten, je adem wordt weer kalmer
  • de ‘kalmte, communicatie-& denkstand’ schakelt weer in en je kunt weer denken
  • je beseft dat je uit de situatie weg bent en je kunt weer denken.

Nummer 5 in het schema: Verlamming of bevriezing, onveilig, “ik kan niet…”

Als we er met pogingen van de proberen te winnen van de ander, zodat die toegeeft,  of te vluchten er niet uit komen, dan is de situatie blijkbaar uitzichtloos, dat je er met handelen niet meer uit komt, dus als vechten of vluchten niet meer kan. Dan kan het stressniveau nog een stapje omhoog en kan de ‘bevriezing’ intreden:

  • het lichaam gaat in een spaarstand. Het meest elementaire beschermingsmechanisme dat we hebben gaat aan: dat van terugtrekken in onszelf. Het systeem van de persoon schakelt dan als het ware af. De stress en chaos is zo toegenomen, en er is geen focus meer. Om niet ‘uit te freaken’ is het systeem van deze collapse functioneel.
  • de flight fight respons schakelt af en we kunnen nauwelijks meer handelen.
  • er is zoveel innerlijke chaos dat er geen ruimte meer is voor input van buiten.
  • Het ziet er vanaf de buitenkant uit als terugtrekken in zichzelf, ‘dichtklappen’, black-out, dissociatie, naar binnen gekeerd.
  • je kan bij enig besef nog net uitbrengen: “he, wat heb je net gezegd, ik kan het helemaal niet meer volgen”.
  • je bent dan aangekomen in een status van zijn van “ik kan niet…(vul maar in: denken, hieruit ontsnappen, begrijpen, overzicht hebben.
  • vaak melden mensen hier dat ze zich veilig VOELEN, maar ze kunnen verder niks. Het lijkt veilig omdat ze niets meer voelen.

Hoe je in de stress komt, zo kom je er ook weer uit.

Dit is waar mensen nog wel eens bang voor kunnen zijn. Kun je de emoties, boosheid, opgeslagen nonverbale reacties, trillen, etcetera toelaten dan kun je uiteindelijk weer terug komen in de onderste laag van de veilige modus. Mensen die te maken hebben met een hoge mate van angst of met trauma, kunnen hier zo bang voor zijn dat ze bijna ‘gevangen’  blijven in de verlamde houding ten aanzien van het thema waar ze het trauma aan hebben opgedaan.

Heb je last van deze laatste toestand (verlamming) en wil je weer terug naar je basis: een echt gevoel van veiligheid, ontspanning en vertrouwen in jezelf? Dan heb je iemand nodig die jou zo begeleidt dat je niet overspoeld wordt door je eigen emoties maar wel kunt aangaan.

Ik kan me voorstellen dat dit schema vragen en opmerkingen bij je kan oproepen. Deel je opmerkingen en vragen gerust. Dat kan hieronder of door mail te reageren naar mij: hester@lijfwerk.info. Ik ga graag op je vragen in.

 

Pin It on Pinterest

Share This